Rozbudowa domowej instalacji telewizyjnej w celu obsługi kilku odbiorników z jednej anteny satelitarnej to częste zadanie, przed którym stają abonenci platform cyfrowych takich jak Polsat Box czy Canal+. Usługa Multiroom, pozwalająca na niezależne oglądanie różnych kanałów na kilku telewizorach w ramach jednego abonamentu, zrewolucjonizowała sposób korzystania z telewizji. Dawniej, w przypadku starszych dekoderów, jej działanie opierało się na okresowym przekładaniu karty z dekodera głównego do dodatkowego w celu odnowienia uprawnień. Było to rozwiązanie dość kłopotliwe i obecnie odchodzi się od niego. Współczesne usługi Multiroom, oferowane chociażby przez Polsat Box z dekoderami takimi jak Polsat Box 4K czy Polsat Box 4K Lite, działają w oparciu o domową sieć komputerową. Autoryzacja uprawnień dla dekoderów dodatkowych odbywa się poprzez komunikację z dekoderem głównym za pośrednictwem lokalnej sieci LAN lub bezprzewodowej Wi-Fi. Oznacza to, że niezbędnym elementem systemu staje się domowy router, który tworzy sieć lokalną. Co istotne, do samej autoryzacji nie jest wymagany stały dostęp do internetu, a jedynie połączenie między dekoderami w ramach tej samej sieci.

Analiza istniejącej instalacji antenowej

Przed przystąpieniem do jakichkolwiek prac montażowych, absolutnie niezbędne jest dokonanie oceny istniejącej infrastruktury kablowej w budynku. To od niej w dużej mierze zależeć będzie wybór technologii oraz skala i koszt całego przedsięwzięcia. Zasadniczo można wyróżnić dwa podstawowe scenariusze. Pierwszy, najbardziej pożądany, to instalacja wykonana w tak zwanej topologii gwiazdy. Oznacza to, że z miejsca, gdzie zamontowana jest antena satelitarna, poprowadzono osobne kable koncentryczne do każdego pomieszczenia, w którym planuje się umieszczenie telewizora z dekoderem. Taka sytuacja znacznie upraszcza proces instalacji. Drugi, znacznie bardziej problematyczny scenariusz, to obecność tylko jednego kabla koncentrycznego, który obsługuje cały budynek, często poprowadzonego szeregowo od jednego gniazdka do drugiego. Może to być również sytuacja, w której do punktu docelowego dociera tylko jeden przewód, a doprowadzenie kolejnych jest niemożliwe lub wiązałoby się z inwazyjnymi pracami remontowymi, takimi jak kucie ścian. Właśnie w takich przypadkach z pomocą przychodzą nowoczesne technologie jednokablowe, które pozwalają na przesyłanie sygnału do wielu odbiorników za pomocą pojedynczego przewodu.

Tradycyjne podejście: instalacja z wieloma odbiornikami

Jeżeli dysponuje się instalacją w topologii gwiazdy, gdzie do każdego dekodera można doprowadzić niezależny kabel od anteny, rozwiązanie jest stosunkowo proste i opiera się na sprawdzonych metodach. Wymaga to od instalatora cyfra.tv zastosowania konwertera satelitarnego (LNB) z odpowiednią liczbą niezależnych wyjść. Na rynku dostępne są konwertery typu Twin (dwa wyjścia), Quad (cztery wyjścia), a nawet Octo (osiem wyjść). Wybór konkretnego modelu zależy od liczby dekoderów, które mają być podłączone.

Przykładowo, dla systemu Multiroom składającego się z jednego dekodera głównego i dwóch dodatkowych, potrzebne będą trzy niezależne sygnały, więc należy zastosować konwerter typu Quad, który zapewni jeszcze jedno wyjście w zapasie na przyszłą rozbudowę. Każde wyjście takiego konwertera działa w pełni niezależnie, dostarczając pełne pasmo satelitarne, co pozwala na jednoczesne oglądanie i nagrywanie dowolnych kanałów na wszystkich podłączonych dekoderach. Zaletą tego rozwiązania jest jego niezawodność i prostota koncepcyjna. Wadą jest natomiast konieczność prowadzenia wielu kabli, co w istniejących budynkach bez przygotowanej infrastruktury może być trudne i nieestetyczne. Należy także pamiętać o użyciu wysokiej jakości kabla koncentrycznego, najlepiej z żyłą główną wykonaną z pełnej miedzi, o niskim tłumieniu, co zapewni stabilny i mocny sygnał na każdym z odbiorników.

Nowoczesne rozwiązanie: technologia jednokablowa Unicable (SCR/dCSS)

Gdy do dyspozycji jest tylko jeden kabel koncentryczny, a istnieje potrzeba podłączenia kilku niezależnych odbiorników, idealnym i często jedynym możliwym rozwiązaniem jest zastosowanie technologii jednokablowej, znanej jako Unicable. Jest to standard, który zrewolucjonizował sposób projektowania instalacji satelitarnych, w tym tych dla platform Polsat i Canal+.

Technologia Unicable – jak to działa ?

Zasada działania technologii Unicable jest genialna w swojej prostocie. W tradycyjnej instalacji każdy dekoder do poprawnego działania potrzebuje dostępu do całego pasma częstotliwości satelitarnych (950-2150 MHz). Konwerter jednokablowy działa inaczej. Pełni on rolę inteligentnego multipleksera, który na żądanie konkretnego tunera "wycina" z całego pasma tylko ten fragment (transponder), który jest mu w danej chwili potrzebny do odbioru wybranego kanału, a następnie przesuwa go na jedną z kilku predefiniowanych częstotliwości, zwanych Kanałami Użytkownika (User Bands, w skrócie UB). Każdy tuner w instalacji zostaje skonfigurowany do pracy na innym kanale UB, dzięki czemu może wysyłać do konwertera niezależne żądania i odbierać sygnał bez zakłócania pracy pozostałych tunerów podłączonych do tego samego kabla. Istnieją dwa główne standardy: starszy SCR (Satellite Channel Router), który zazwyczaj oferuje do 8 kanałów UB, oraz nowszy i w pełni wstecznie kompatybilny dCSS (Digital Channel Stacking Switch), który potrafi obsłużyć do 32 kanałów UB. Nowoczesne dekodery, takie jak Polsat Box 4K, są w pełni zgodne z oboma standardami.

Dobór odpowiedniego konwertera Unicable

Wybór konwertera Unicable jest zależny od planowanej liczby tunerów w instalacji. Należy pamiętać, że niektóre dekodery PVR z funkcją nagrywania posiadają wbudowane dwie głowice (tunery), aby umożliwić jednoczesne oglądanie jednego kanału i nagrywanie innego z innego transpondera. Taki dekoder będzie potrzebował dwóch kanałów UB. Dla typowej instalacji Multiroom w Polsat Box, składającej się z trzech dekoderów, każdy z jedną głowicą, potrzebne będą trzy kanały UB. Warto jednak wybrać konwerter z zapasem, na przykład model oferujący 8 kanałów UB w standardzie SCR lub nawet 24 w standardzie dCSS, jak na przykład GT-SAT GT-S3dCSS24 czy Inverto IDLU-32UL40-UNB-OPP. Taki wybór zapewni możliwość przyszłej rozbudowy systemu. Wiele konwerterów Unicable posiada także dodatkowe, tak zwane "legacy" wyjścia, które działają jak tradycyjny konwerter. Można do nich podłączyć starszy dekoder niekompatybilny z technologią Unicable. Przy wyborze należy również zwrócić uwagę na takie parametry jak współczynnik szumów (im niższy, tym lepiej, np. 0.1 dB) oraz wzmocnienie sygnału.

Elementy pasywne w instalacji jednokablowej

W instalacji jednokablowej, sygnał z konwertera musi zostać rozdzielony na poszczególne dekodery.

Do tego celu służą rozgałęźniki (splittery) satelitarne. Należy bezwzględnie używać komponentów przystosowanych do pracy w pełnym zakresie częstotliwości satelitarnych, czyli od 5 do 2400 MHz, które zapewniają przenoszenie napięcia stałego i sygnałów sterujących DiSEqC. W bardziej rozbudowanych instalacjach, zamiast prostych rozgałęźników, stosuje się odgałęźniki (tapy), które pozwalają na bardziej precyzyjne zarządzanie poziomem sygnału w różnych częściach instalacji, kompensując straty wynikające z długości kabli. Jest to jednak zagadnienie wymagające większej wiedzy technicznej i w typowych instalacjach domowych z powodzeniem wystarczają zwykłe rozgałęźniki o odpowiedniej liczbie wyjść.

Praktyczna realizacja montażu

Samodzielny montaż, choć możliwy, wymaga pewnej precyzji i podstawowej wiedzy technicznej. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości, zwłaszcza przy pracach na wysokości, zawsze bezpieczniej jest skorzystać z usług profesjonalnego instalatora anten, który dysponuje odpowiednim sprzętem i doświadczeniem.

Montaż i wymiana konwertera na antenie

Proces rozpoczyna się od wymiany istniejącego konwertera na nowy, typu Unicable. Przed demontażem starego urządzenia warto zaznaczyć jego pozycję, a zwłaszcza kąt obrotu wokół własnej osi. Jest to tak zwany kąt skręcenia (skew). Jego prawidłowe ustawienie jest niezbędne do maksymalizacji jakości sygnału, ponieważ kompensuje on krzywiznę Ziemi i pozwala na idealne dopasowanie polaryzacji LNB do polaryzacji sygnału nadawanego z satelity. Po zamontowaniu nowego konwertera Unicable w uchwycie na wysięgniku anteny, należy delikatnie dostroić ten kąt, obserwując wskazania siły i jakości sygnału w menu dekodera. Nawet minimalne poruszenie czaszą anteny podczas wymiany konwertera może spowodować znaczną utratę sygnału. Dlatego po zakończeniu prac należy sprawdzić, czy antena nadal jest precyzyjnie ustawiona. Dla pozycji satelitarnej Hotbird 13°E, z której korzystają platformy Polsat Box i Canal+, antena w Warszawie i okolicach (np. w Piasecznie czy Pruszkowie) powinna być skierowana na azymut około 190 stopni, a jej kąt elewacji (podniesienia) powinien wynosić około 30 stopni. Precyzyjne ustawienie anteny, co do ułamka stopnia, ma fundamentalne znaczenie dla stabilności odbioru, zwłaszcza w trudnych warunkach pogodowych.

Konfiguracja dekoderów Polsat Box

Po fizycznym podłączeniu instalacji następuje najważniejszy etap – konfiguracja dekoderów. Każdy dekoder w systemie Unicable musi mieć przypisany unikalny kanał użytkownika (UB). Przypisanie tego samego kanału dwóm dekoderom spowoduje konflikt i uniemożliwi poprawny odbiór. W menu dekodera Polsat Box 4K należy przejść do sekcji Ustawienia, następnie wybrać opcję Antena, a potem Konfiguracja. Jako typ konwertera należy wybrać "Unicable". Pojawi się lista dostępnych kanałów UB wraz z ich częstotliwościami (np. Kanał 1: 1210 MHz, Kanał 2: 1420 MHz, Kanał 3: 1680 MHz itd.). Dla pierwszego dekodera wybiera się "Kanał 1", dla drugiego "Kanał 2", a dla trzeciego "Kanał 3". Po zapisaniu ustawień dla każdego z dekoderów, system powinien zacząć działać poprawnie. Należy sprawdzić, czy na wszystkich odbiornikach możliwy jest niezależny odbiór kanałów z różnych transponderów, na przykład jednego z polaryzacji pionowej, a drugiego z poziomej.

Diagnostyka i weryfikacja poprawności działania instalacji

Poprawnie wykonana instalacja powinna zapewniać nie tylko odbiór, ale odbiór stabilny i wysokiej jakości, wolny od zakłóceń, pikselizacji czy zacinania się obrazu. Dekodery cyfrowe udostępniają w menu diagnostycznym podstawowe parametry sygnału, które pozwalają ocenić stan instalacji. Najważniejsze z nich to MER (Modulation Error Ratio) oraz BER (Bit Error Ratio).

Parametr MER, wyrażany w decybelach (dB), jest miarą "czystości" sygnału cyfrowego – im wyższa jego wartość, tym lepsza jakość i większy margines odporności na zakłócenia. Dla odbioru kanałów HD i 4K wartość MER powinna być jak najwyższa, najlepiej powyżej 12-13 dB. Z kolei BER informuje o ilości błędów w strumieniu danych. Jego wartość powinna być jak najniższa, idealnie dążąca do zera. Poniższa tabela przedstawia przykładowe parametry sygnału przed i po prawidłowym wykonaniu instalacji Unicable.

Rola sieci lokalnej (LAN/Wi-Fi) w systemie Multiroom

Jak wspomniano na początku, nowoczesny Multiroom od Polsat Box wymaga do działania komunikacji między dekoderami w sieci lokalnej. Najbardziej stabilne i niezawodne połączenie zapewnia tradycyjny kabel sieciowy Ethernet (LAN). Jeśli istnieje możliwość połączenia każdego dekodera oraz routera za pomocą takich kabli, jest to zdecydowanie zalecane rozwiązanie. Zapewnia ono stałą, pozbawioną zakłóceń komunikację, co jest niezbędne do płynnego odnawiania uprawnień. Jeżeli prowadzenie kabli jest niemożliwe, alternatywą jest sieć bezprzewodowa Wi-Fi. Dekodery Polsat Box 4K mają wbudowane moduły Wi-Fi, co upraszcza konfigurację. Należy jednak pamiętać, że stabilność połączenia bezprzewodowego zależy od wielu czynników: odległości od routera, grubości ścian, a także zakłóceń generowanych przez inne sieci Wi-Fi w sąsiedztwie. Słaby lub niestabilny sygnał Wi-Fi może prowadzić do problemów z autoryzacją dekoderów dodatkowych. Ciekawym kompromisem w sytuacji, gdy nie można poprowadzić kabla Ethernet, a sieć Wi-Fi jest niewystarczająca, mogą być adaptery PLC (Power Line Communication), które pozwalają na transmisję danych sieciowych poprzez istniejącą domową instalację elektryczną.

Kiedy warto wezwać profesjonalnego instalatora ?

Mimo że wiele czynności instalacyjnych można wykonać samodzielnie, istnieją sytuacje, w których pomoc fachowca jest nieoceniona, a nawet konieczna. Zlecenie prac profesjonalnemu instalatorowi warto rozważyć, gdy instalacja jest skomplikowana, na przykład w dużym domu z wieloma punktami odbioru. Prace na wysokości, na dachu czy na elewacji, zawsze niosą ze sobą ryzyko i wymagają odpowiedniego zabezpieczenia oraz doświadczenia. Przede wszystkim jednak, profesjonalista dysponuje narzędziami, których amator zazwyczaj nie posiada, a najważniejszym z nich jest miernik sygnału satelitarnego.

Jest to zaawansowane urządzenie, które pozwala nie tylko na niezwykle precyzyjne ustawienie anteny (z dokładnością niemożliwą do osiągnięcia przy użyciu wskaźników w menu dekodera), ale także na szczegółową analizę widma sygnału, pomiar parametrów takich jak MER, C/N, BER dla poszczególnych transponderów oraz diagnostykę całej instalacji kablowej. Doświadczony instalator jest w stanie szybko zdiagnozować problemy, takie jak uszkodzony kabel, źle zarobione złącze F czy niewłaściwie dobrany element pasywny. Taka fachowa pomoc to gwarancja, że instalacja, czy to dla Polsat Box, czy dla Canal+, będzie działać niezawodnie przez wiele lat.

Potencjalne problemy i ich rozwiązania

Nawet przy starannym montażu mogą pojawić się problemy. Umiejętność ich zdiagnozowania jest bardzo ważna dla utrzymania sprawnej instalacji. Poniższa tabela zbiera najczęstsze problemy występujące w instalacjach Multiroom opartych na technologii Unicable oraz sugerowane sposoby ich rozwiązania.