Standard DVB-T2 zastąpił starszy DVB-T i wprowadził modulację 256-QAM, która pozwala nadawać więcej kanałów w tym samym paśmie, ale jest bardziej wymagająca pod względem jakości sygnału. Parametr MER — stosunek mocy sygnału do szumów — określa, czy odbiór w ogóle jest możliwy. Dla 256-QAM minimum to około 29 dB, ale instalatorzy celują w co najmniej 32 dB. Przy niższych wartościach wystarczy deszcz lub wiatr i obraz znika. W telewizji cyfrowej nie ma „trochę gorszego" obrazu: albo masz sygnał, albo go nie ma.

Zanim szukasz anteny, sprawdź na stronie emimaps.emitel.pl, gdzie jest najbliższy nadajnik i jakie multipleksy z niego odbierzesz. Odległość 5 km od nadajnika o mocy 60 kW to zupełnie inne wymagania niż 40 km od nadajnika 2 kW.

Rodzaje anten — którą wybrać

Podział jest prosty: pokojowe i zewnętrzne. Wśród zewnętrznych masz kilka typów różniących się konstrukcją i zyskiem. Poniżej porównanie:

Anteny pokojowe — kiedy się sprawdzają

Antena na szafce pod telewizorem zadziała tylko blisko nadajnika — do kilku kilometrów w prostej widoczności. W bloku na wysokim piętrze z oknami od strony nadajnika może wystarczyć. W domach jednorodzinnych, szczególnie zasłoniętych innymi budynkami, raczej nie da rady. Telmor DSP-860 5G Protected to antena pokojowa z wbudowanym wzmacniaczem i filtrem chroniącym przed zakłóceniami komórkowymi, ale nawet taki sprzęt nie zastąpi zewnętrznej anteny przy słabym sygnale. Zysk rzędu 3-5 dBi to za mało, by „wyciągnąć" sygnał, którego w pomieszczeniu po prostu nie ma. Grube ściany i szyby z folią termoizolacyjną potrafią odciąć sygnał niemal całkowicie.

Anteny zewnętrzne szerokopasmowe

Najczęstszy wybór w miastach i na przedmieściach. Odbiera sygnał z kilku kierunków i obejmuje szeroki zakres częstotliwości, co pozwala łapać multipleksy nadawane z różnych lokalizacji. Telmor Digit Activa 5G to antena o zysku około 4,5 dBi w paśmie UHF (470-694 MHz), z filtrem ochronnym przed 5G. Wymiary: 360 x 335 x 155 mm, więc mieści się na balkonie. Z kolei Televes V Zenit Mix to antena pasywna, bez wzmacniacza, o zysku do 15 dBi w UHF i 8,5 dBi w VHF. Ważne: anteny combo (VHF + UHF) pozwalają odbierać też MUX-8, który w okolicach dużych miast nadawany jest w paśmie VHF — na przykład na kanale 7 z Pałacu Kultury.

Wadą anten szerokopasmowych jest mniejsza selektywność — odbierają sygnał z wielu kierunków, ale z każdego słabiej niż kierunkowa. Gdy nadajnik jest blisko, a inny daleko, pojawia się problem.

Anteny kierunkowe — do słabszego sygnału

Antena typu Yagi ma wąską wiązkę odbioru i wyższy zysk — „słyszy" nadajnik z większej odległości i lepiej odsiewa zakłócenia. Kąt widzenia to około 50-55 stopni, więc trzeba ją precyzyjniej ustawić. Corab MUX-8 VHF (zysk 5-6 dBi, pasmo 174-230 MHz) służy do konkretnego multipleksu w VHF, natomiast dłuższe anteny UHF zyskują 14-16 dBi i sięgają 40-50 km. Przy 30 km od nadajnika kierunkowa jest właściwie jedynym sensownym wyborem.

Prawidłowy montaż anteny kierunkowej wymaga cierpliwości — obrót o 5 stopni w złym kierunku oznacza spadek MER o kilka decybeli. Instalatorzy używają mierników pokazujących MER na bieżąco, ale możesz polegać na wskaźniku w telewizorze, obracając antenę powoli i sprawdzając, dla której pozycji wartość jest najwyższa.

Zysk anteny — co oznacza w praktyce

Zysk podawany w dBi mówi, ile sygnału antena „łapie" względem anteny wzorcowej. Wyższy zysk to lepszy odbiór, ale też węższa wiązka i dłuższa konstrukcja. Dla większości mieszkańców dużych miast wystarczy 4-8 dBi. Na przedmieściach potrzebujesz 10-14 dBi, a powyżej 40 km nawet 16 dBi. Drugi parametr — współczynnik przód/tył — określa tłumienie sygnałów od tyłu anteny. Powyżej 20 dB w UHF to dobra ochrona przed zakłóceniami z przeciwka.

Kabel koncentryczny — o nim się często zapomina

Nawet dobra antena nic nie da, jeśli sygnał zgubi się po drodze. Standardowy kabel RG6 (średnica około 6,6 mm) ma tłumienność około 5 dB/100m przy 50 MHz, ale przy 800 MHz rośnie do 15-18 dB/100m. Przy 20 metrach kabla tracisz 3-4 dB w UHF — przy sygnale na granicy to różnica między obrazem a jego brakiem.

• Kabel miedziany (Cu) — najniższa tłumienność, około 13-14 dB/100m przy 800 MHz. Polecany, gdy każdy decybel się liczy.
• Kabel CCS (stal miedziana) — tańszy, tłumienność 16-18 dB/100m przy 800 MHz. Wystarczy przy zapasie sygnału.
• Kabel TRISET-113 — profesjonalny, podwójny ekran, o około 20% niższa tłumienność niż RG6. Do instalacji krytycznych.

Przy montażu wtyku typu F zdejmij około 15 mm zewnętrznej izolacji, odwiń oplot i wygnij go na zewnątrz, zdejmij około 8 mm izolacji ze środkowej żyły. Nakręć wtyk — oplot między zewnętrzną częścią a izolacją, żyła wystaje około 2 mm z pinu. Sprawdź, czy oplot nie dotyka żyły środkowej — to częsty błąd powodujący zwarcie.

Wzmacniacz — kiedy jest potrzebny

Wzmacniacz nie rozwiąże każdego problemu. Przy silnym sygnale podbije też szum i zakłócenia. Jest przydatny, gdy sygnał na antenie jest słaby albo gdy masz długi kabel, na którym sygnał dużo traci. Przedwzmacniacz montowany blisko anteny podbija sygnał przed kablem — to lepsze rozwiązanie niż wzmacniacz w domu, który podbija sygnał razem ze szumem wprowadzonym już przez kabel. Najczęstszy błąd: dokupienie wzmacniacza do starej anteny bez filtra LTE. Wzmacniacz podbija wtedy sygnały komórkowe, które „zalewają" pasmo UHF i obniżają MER.

Zakłócenia LTE i 5G — filtr to konieczność

Sieci komórkowe LTE i 5G pracują w pasmach sąsiadujących z UHF, a ich sygnały przedostają się do instalacji i obniżają MER. Objaw: obraz „kratkuje" i zanika, szczególnie wieczorem. Stare anteny siatkowe bez filtrowania są najbardziej podatne.

Rozwiązanie: filtr LTE/5G montowany przed wzmacniaczem, nigdy za nim, żeby sygnał komórkowy został wytłumiony wcześniej. Filtr SAW tłumi LTE o 40-45 dB. Wiele nowych anten ma filtr wbudowany — Televes V Zenit Mix, Telmor Digit Activa 5G. Jeśli Twoja antena go nie ma, dokupisz osobny filtr i wkręcisz go między antenę a wzmacniacz.

Montaż anteny krok po kroku

Przygotuj: antenę z uchwytem, kabel z wtykami F, klucz płaski (10 lub 13 mm), taśmę izolacyjną. Na dachu — pas bezpieczeństwa i drabinę.

• Krok 1: Złóż antenę według instrukcji. Przykręć elementy odbiorcze do belki, zamocuj uchwyt masztowy. Nie dokręcaj na siłę — aluminium łatwo ugiąć.
• Krok 2: Przykręć symetryzator do zacisków anteny. To mały element, który dopasowuje impedancję anteny do kabla. Bez niego sygnał traci na jakości.
• Krok 3: Załóż wtyk F na kabel (opisane wyżej). Sprawdź, czy nie ma zwarcia.
• Krok 4: Przykręć maszt do balustrady lub ściany za pomocą uchwytów. Maszt pionowo — użyj poziomicy. Odchylenie 5 stopni wpływa na odbiór z dalekiego nadajnika.
• Krok 5: Zamocuj antenę na maszcie, ale nie dokręcaj śruby obrotu — będziesz obracać antenę przy ustawianiu.
• Krok 6: Poprowadź kabel wzdłuż masztu, mocując opaskami co 30-40 cm. Przez otwór w ścianie przełóż z uszczelką.
• Krok 7: Podłącz kabel do anteny i telewizora. Zasilacz wzmacniacza (jeśli masz) podłącz przy telewizorze — napięcie 5V lub 12V podawane jest przez kabel do wzmacniacza przy antenie.

Ustawianie anteny na nadajnik

Skieruj antenę w stronę nadajnika — kierunek sprawdzisz na emimaps.emitel.pl lub w aplikacji DVB-T Finder. Włącz telewizor, wejdź w menu ustawień kanałów, gdzie jest wskaźnik jakości sygnału. Obracaj antenę powoli, o 2-3 stopnie, i obserwuj wskaźnik. Zapisz kierunek z najwyższą jakością. Potem delikatnie pochyl antenę w górę i w dół — optymalny kąt bywa inny niż zero stopni, zwłaszcza gdy nadajnik jest blisko i wysoko. Jeśli odbierasz sygnał z dwóch nadajników oddalonych od siebie o więcej niż 40 stopni, potrzebujesz dwóch anten kierunkowych połączonych przez sumator — to lepiej zlecić instalatorowi.

Typowe usterki i naprawa

Zaniki przy złej pogodzie: MER na sucho wynosi 30 dB, deszcz obniża o 2-3 dB i obraz znika. Rozwiązanie: antena o wyższym zysku lub precyzyjniejsze ustawienie, żeby MER wzrósł do 34-35 dB.

Zakłócenia LTE: „klatkowanie" obrazu, zwłaszcza wieczorami. Rozwiązanie: filtr LTE/5G przed wzmacniaczem lub antena z wbudowanym filtrem.

Korozja wtyku: woda wnikająca w złącze na zewnątrz niszczy połączenie, sygnał słabnie przez miesiące. Zapobieganie: owiń złącze taśmą izolacyjną i termokurczliwą. Przy korozji: przetnij kabel 2-3 cm za złączem, załóż nowy wtyk F, zabezpiecz ponownie.

Uszkodzony symetryzator: po 10-15 latach płytka pęka od wibracji i wilgoci. Na jednym multipleksie odbiór dobry, na innym słaby. Wymiana symetryzatora jest tania, ale trzeba zdjąć antenę i rozkręcić pudełeczko przy zaciskach.

Kiedy wezwać instalatora

Samodzielna instalacja na balkonie lub ścianie parteru jest wykonalna. Ale montaż na dachu dwupiętrowego domu, dwie anteny na jednym maszcie, podłączenie do kilku telewizorów przez rozdzielacz — to lepiej zlecić fachowcowi. Instalator przyjedzie z miernikiem, sprawdzi MER na każdym multipleksie, dobierze wzmacniacz jeśli potrzebny. Czasami przyczyną problemu okazuje się wadliwy kabel w ścianie albo źle działający rozdzielacz — bez miernika trudno to zdiagnozować.